Aynı kimyasal elementin farklı özelliklere sahip atomlarından oluşan izotoplar, modern tıptan enerji teknolojilerine kadar pek çok kritik alanda kullanılıyor. Ancak bazı izotoplar doğada son derece nadir bulunuyor ve bunların üretimi de oldukça karmaşık olduğu için küresel ölçekte ciddi bir tedarik sorunu yaşanıyor. Özellikle kanser teşhis ve tedavisinde kullanılan radyoizotoplara yönelik talep hızla artarken, mevcut üretim altyapısı bu talebi karşılamakta zorlanıyor. Benzer bir sorun, geleceğin enerji teknolojilerinden biri olarak görülen füzyon enerjisi için de geçerli. Bu açığı kapatma gayesiyle yola çıkan StandardX, dünyanın ilk izotop rafinerisini kurmak için harekete geçti.Londra merkezli girişim, geçtiğimiz günlerde 10 milyon pound yatırım alarak bu kritik projeyi hayata geçirmeye bir adım daha yaklaştı. Toplanan bu fon, StandardX’in konsept aşamasından gerçek bir endüstriyel sisteme geçiş yapmasını sağlayacak. Şirketin kısa vadeli hedefi, Londra’daki endüstriyel tesisinde ilk izotop rafineri sistemini kurmak ve tıbbi araştırmacılarla birlikte çalışarak güvenilir bir tedarik zinciri oluşturmak.
StandardX farklı izotopları aynı tesiste üretecek
StandardX’in geliştirdiği sistemin temel amacı, günümüzde birbirinden farklı altyapılar gerektiren izotop üretimini daha esnek hâle getirmek. Mevcut sistemde üretim büyük ölçüde belirli bir izotopa odaklanan, birbirinden farklı ve sınırlı sayıdaki tesislere dayanıyor. Bu durum hem üretim kapasitesini kısıtlıyor hem de belirli bir izotopa yönelik talep arttığında hızlı şekilde kapasite artırılmasını zorlaştırıyor. StandardX ise kendi geliştirdiği hızlandırıcı sistemini kullanarak çok daha esnek bir üretim altyapısı kurmayı hedefliyor. Şirketin açıklamasına göre bu sistem, farklı izotopların ticari ölçekte üretilebilmesine olanak sağlayacak şekilde tasarlanıyor. Standart bir endüstriyel alana kurulabilecek sistemlerin farklı bölgelere dağıtılabilmesi de planlanıyor. Böylece izotop üretiminin yalnızca birkaç merkezi tesiste toplanması yerine, ihtiyacın olduğu bölgelere daha yakın şekilde gerçekleştirilmesi mümkün olabilecek.
Şirket, geliştirdiği sistemin aynı zamanda mevcut üretim altyapısının aksine farklı izotoplar arasında geçiş yapabilecek şekilde tasarlandığını belirtiyor. Bu da tek bir üretim platformunun farklı sektörlerin ihtiyaçlarına göre yeniden kullanılabilmesine olanak sağlayabilir. StandardX’in hedefi, böylece bugün kronik hâle gelen izotop kıtlığını daha güvenilir ve ölçeklenebilir bir tedarik modeliyle çözmek.
StandardX ilk aşamada kanser teşhisi ve tedavisinde kullanılan izotoplara odaklanacak. Şirket, ilk izotoplarını 2027 yılında bir tıbbi araştırma ortağına sağlamayı planlıyor. Ancak sistemin kullanım alanı bununla sınırlı kalmayacak. Şirket, aynı hızlandırıcı platformunun ilerleyen aşamalarda enerji başta olmak üzere farklı ileri teknoloji alanlarında ihtiyaç duyulan izotopların üretiminde de kullanılabileceğini belirtiyor.
İzotop kıtlığı kanser tedavilerini de etkiliyor
İzotop rafinerisinin ilk olarak tıp alanına odaklanmasının önemli bir nedeni bulunuyor. Bazı radyoizotoplar hastalıkların görüntülenmesinde kullanılırken, bazıları doğrudan kanser hücrelerini hedef alan tedavilerin temelini oluşturuyor. Bunlar arasında özellikle hedefli alfa tedavileri dikkat çekiyor. Bu yöntemde radyoaktif bir izotop, kanser hücrelerini hedefleyen bir moleküle bağlanıyor ve ortaya çıkan alfa parçacıkları kanser hücresine çok kısa bir mesafede yüksek miktarda enerji bırakarak hücreyi yok ediyor. Böylece çevredeki sağlıklı dokuların mümkün olduğunca korunması hedefleniyor. Ancak bu tedavilerde kullanılabilecek uygun izotopların son derece sınırlı olması, yeni ilaçların geliştirilmesini ve klinik çalışmaların ilerlemesini de zorlaştırıyor.Aynı teknoloji füzyon enerjisinin önündeki büyük soruna da çözüm olabilir
Siste yalnızca tıp alanına katkıda bulunmakla sınırlı kalmayacak olması. Şirket, geliştirdiği hızlandırıcı platformunun ilerleyen aşamalarda füzyon enerjisi için ihtiyaç duyulan izotopların üretiminde de kullanılabileceğini belirtiyor.
Güneş’in ve diğer yıldızların enerjisini üreten füzyon sürecini Dünya üzerinde kontrollü şekilde gerçekleştirmek isteyen araştırmacılar, çoğunlukla hidrojenin ağır izotopları olan döteryum ve trityumdan yararlanıyor. Özellikle trityum, günümüzde üzerinde çalışılan füzyon reaktörleri açısından kritik bir yakıt olarak kabul ediliyor. Ne var ki trityumun Dünya’da son derece az bulunuyor.
StandardX, geliştirdiği sistemin ilerleyen dönemde trityum üretiminde de kullanılmasını planlıyor. Şirket bu kapsamda bazı füzyon enerjisi geliştiricileriyle anlaşmalar imzaladığını ve üretilecek trityumun füzyon enerjisini elektrik şebekesine taşımaya çalışan projelerde kullanılmasını hedeflediğini açıkladı.
Kaynak: volkswagen yağ filtresi
